X

دادگاییکردنی ریفراندۆم، روداوەکانی ناوەوەی ڕۆژانی پێش ریفراندۆم

سۆشیال میدیا

پێش 4 هەفتە     303 ژمارەی خوێندراو
Alternate Text

هەرکاتێک گوتەیەکی بەرپرسێکی حکومەتی هەرێمی کوردستان و سەرکردایەتیی هێزە سیاسییەکان لەبارەی ریفراندۆم و دەوڵەتی سەربەخۆوە بڵاودەکرایەوە، من زیاتر سووردەبوم لەسەر بەرگریکردن لە کەرکوک و رێگرتن لە راکێشانی بۆ ناو ململانێی سیاسیی  نێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی عێراق چونکە من لەدوای 2003ەوە یەکێکم لە نزیکترین کەسەکان کە دیوی ناوەوەی رووداوەکانی کەرکوک ئاگادارم. لەو چەند ساڵەی رابردووش کە زیاتر باس لە دەوڵەتی کوردیی و ریفراندۆم دەکرا، من بەتەواوی بوومە لایەنێکی ناو گەمە سیاسییەکان. لەو وتارەدا، دیوی ناوەوە و رووداوەکانی پشتی پەردە ئاشکرادەکەم. لەبەرئەوەی لەدوای 18ی ئۆکتۆبەری 2017ەوە هەڵمەتێکی گەورەی ناشیرینکردن دژی ئێمە بەڕێوەدەچێت، من هەوڵنادەم وەڵامی هیچ تۆمەتبارکردن و پڕوپاگەندەیەکی حیزبیی و سیاسیی بدەمەوە، هەوڵدەدەم هاووڵاتییانی کوردستان لە هەرکوێیەکی دونیا بن، ئاشنابکەم بەوەی ریفراندۆم چۆن کرا، بۆچی کرا، کێ دژ بوو و کێ پشتیوان بوو، هۆکارەکانی پشتیوانیی و دژایەتییەکان چی بوون. رووداوێکی گەورەی وەکو ئەنجامدانی ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی کوردستان و ناوچەکانی جێناکۆک لەنێوان عێراق و هەرێمی کوردستان، شایانی ئەوەیە بەوردتر قسەی لەبارەوە بکەین. من بۆ ئەوەیان داوای لێبوردن دەکەم کە لە کاتی خۆیدا نەمتوانی هەموو شتەکان باسبکەم چونکە پێموابو دەتوانم لە پشتی پەردەوە کاریگەریی خۆم بەکاربێنم بۆ پاراستنی کەرکوک و خەڵکەکەی، بەڵام بە کۆمەڵێک هۆکار نەمتوانی. 

لەدوای هێرشەکانی داعش بۆ سەر موسڵ لە 2014، سوپای عێڕاق لە کەرکوک و ناوچە جێناکۆکەکان کشایەوە. ئەمە دەرفەتێکی دایە حکومەتی هەرێم بۆ ئەوەی کێڵگەکانی نەوتی کەرکوک کۆنترۆڵ بکات. هەرزو حکومەتی هەرێم دەستیکرد بە هەناردەکردنی نەوتی کەرکوک بۆ بەندەری جەیهانی تورکیا و دواتریش بەڕاستەوخۆ نەوتی کەرکوک و هەرێمی کوردستانی فرۆشت. دەستبەسەرداگرتنی نەوتی کەرکوک زیاتر وای لە سەرکردایەتیی سیاسیی کوردستان، رونتر وای لە پارتیی دیموکراتیی کوردستان و خودی سەرۆکی پارتیی مەسعود بارزانیی کرد کە بانگەشەکانی ریفراندۆم و دەوڵەتی سەربەخۆ توندتر بکات. بارزانی ئەوکات سەرۆکی هەرێمی کوردستان بو،  برازا و زاواکەی نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی حکومەت بو، کوڕەکەی راوێژکاری ئەنجومەنی ئاساییشی هەرێمی کوردستان بو. پارتی ئابوریی و پەیوەندیی نێودەوڵەتیی و سیاسەتی دەرەکیی و هێزی پێشمەرگەی کوردستانی کۆنترۆڵکردبوو. ئەمە دەرفەتی زیاتری بە پارتیی بەخشیبوو کە بانگەشەکانی دەوڵەت و ریفراندۆم زیاتر بانگەشەی خۆیان بن نەک بانگەشەی خەڵکی هەریمی کوردستان. 

ئەمانە وایان کرد لە سەرەتای جولای 2017، مەسعود بارزانی وەک سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لەگەڵ یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان و و یەکگرتوی ئیسلامیی کوردستان و چەند هێزێکی دیکە، رۆژی ریفراندۆم رابگەیەنن، واتا بڕیاردرا لە 25ی سێپتێمبەری 2017 ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی کوردستان لە هەرێمی کوردستان و کەرکوک ئەنجامبدرێت. 

ئەمە سەرەتای رووداوێک بوو کە بووە رووداوێکی سیاسیی گەورەی نەک هەر هەرێمی کوردستان  و عێراق، بەڵکو رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهانیش. هەر لە سەرەتاوە، ویست و ئامانج و هۆکاری هەر هێز و گروپ و کەسێک لە پشتیوانییکردن و دژایەتییکردنی ریفراندۆم جیاواز بو، هەر بۆیە؛ من دەبوایە زوو بڕیاربدەم تا بتوانم لەو رووداوە کە داهاتوو و چارەنووسی گەلەکەم و کەرکوکی پێوە بەندبوو، نەکەومە هەڵەیەکی سیاسیی گەورە کە بۆ ئەبەد لە خۆم خۆشنەبم. 

من ئەندامی حیزبێکم، یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان، کە یەکێک لە دروشمەکانی “مافی چارەی خۆنوسین،”ە، بۆیە؛ بڕیاردان بۆ من زۆر ئاسان بوو ئەگەر بەڕووکەشیی بڕیارمبدابووایە و بکەوتبوومایە ژێر کاریگەریی گوتاری ناسیۆنالیستیی کوردیی و سۆزی حیزبییانەی خۆم بۆ وەدیهێنانی ئەو مافە. هەرزوو بۆ هەرێمی کوردستان دەکرا بە بڕیارێکی باشی بزانم، لای کەم بۆ ئەوەی دژ بە بەغداد بەکاریبێنین و دەستکەوتی زیاتر بەدەستبێنین، بەڵام کاتێک کەرکوک بووە چەقی ململانێکە، من بەجدیی کەوتمە قەناعەتپێهێنانی سەرکردایەتیی سیاسیی کورد تا کەرکوک نەخەنە ناو گۆماوێکی قوڵی لێڵەوە کە خنکان تێیدا ئەگەرێکی زۆر بەهیزتر بوو لە پەڕینەوە لێی. 

لە کۆبونەوەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی لە سه‌ره‌تایى مانگى ئه‌یلولى 2017، یەکێتیی زۆر بەڕاشکاویی رای خۆمم دەربڕی، بەتایبەت لە ریفراندۆم لە ناوچەکانی جێناکۆک. بە سەرکردایەتییم گوت: کە ریفراندۆم لە ناوچەکانی جێناکۆک و کەرکوک دەبێتە هۆی بەخشینی بەهانە بۆ دژایەتییکردنی عێڕاق و وڵاتانی ناوچەکە و خەڵکی کەرکوک کە دواجار وا دەکات کەرکوک لەدەستبدەین. دوابەدوای ئەو کۆبونەوەیە، کۆبونەوەی ئەنجومەنی مەڵبەندی کەرکوکی یەکێتیی کرا، کە تێیدا هەمو دەزگاکانی یەکێتیی لە کەرکوک بەشدارییان کرد.

بە تێكڕای دەنگ دژی ئەوە بوین ریفراندم لە کەرکوک ئەنجامبدرێت. یاداشتێکمان ئامادەکرد بۆ ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم و مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی. ئینجا دەستمانکرد بە کۆبونەوە لەگەڵ چین و توێژەکانی کەرکوک بۆ ئەوەی باشتر بزانین رای هەموان چییە. دەستمانکرد بە لۆبیکردن دژی ریفراندۆم چونکە هەموومان گەیشتینە ئەو بڕوایەی کە ئەنجامدانی ریفراندۆم ماڵوێرانیی گەورە بەدوای خۆی دەهێنێت. 

به‌ چه‌ند ڕۆژێك به‌ر له‌ ئه‌نجامدانى ڕیفراندۆم مەسعود بارزانیی، کۆسرەت رەسول عەلی،  حەمەی حاجی مەحمود، سەلاح دەلۆ، کەمال کەرکوکی، لقی کەرکوکی پارتیی و چەند هەڤاڵێکی مەڵبەندی یەکێتیی کۆبونەوەیەکمان ئەنجامدا. لە کۆبونەوەکەدا زۆر بەڕاشکاوانە تەواوی مەترسییەکانمان پێڕاگەیاندن و باسی دۆخی نالەباری پێشمەرگە و نابەرانبەریی عەسکەریی نێوان سوپای عێڕاق و هێزی پێشمەرگەمان کرد، هەڕەشە جدییەکانی وڵاتانی دەوروبەرمان بۆ رونکردنەوە، باسمان لەو هەڵە ستراتیژییە کرد کە پێشنیازەکانی ئەمریکا و ئەوڕوپا رەتبکەینەوە.

دوای ئەمە، خۆم و د نەجمەدین کەریم، پارێزگاری ئەوکاتی کەرکوک کە دۆستایەتییەکی بەتینی لەگەڵ مەسعود بارزانیی دروستکردبوو، کۆبونەوەیەکی دو-قۆڵییمان ئەنجامدا. لە کۆبونەوەکەدا زۆر بەڕاشکاویی پێم گوت: “د. نەجمەدین لەبەر خاتری من و یەکێتیی و کەرکوک، تکات لێدەکەم، کاک مەسعود گوێ لە تۆ دەگرێت، تکات لێ دەکەم تکایە هەوڵبدە وا بکەیت ریفراندۆم لە کەرکوک ئەنجامنەدرێت، ئەگینا کەرکوک لەدەستدەدەین.” ئەوکات د. نەجمەدین بەڵێنی پێدام کە ریفراندۆم لە کەرکوک ئەنجامنارێت “بەڵام جارێ ئیعلانی ناکەین تا دوو رۆژ پێش وادەی ئەنجامدانی ریفراندۆم بۆ ئەوەی ئۆفەری ئەمریکا و یەکێتیی ئەوڕوپا باشتر بێت و زیاتر بەرژەوەندیی بدەنە کورد.” 

دوای ئەمە لە ناوه‌ڕاستى مانگى ئه‌یلول، کۆبونەوەیەکی تر لە هەولێر ئەنجامدرا، کۆبونەوەی ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم بو. هەڤاڵانم کاک کۆسرەت و کاک مەلا بەختیار و کاک سەعدی پیرە پەیوەندییان پێوە کردم دڵنیایان کردمەوە کە لە کۆبونەوەکەدا تەئکیدکراوەتەوە کە ریفراندۆم لە کەرکوک ئەنجامنادرێت “کەرکوکمان لە ریفراندۆم دەرکردوە.”

بۆ رۆژی دواتر، لە سەری رەش کۆبونەوەیەکی تر ئەنجامدرا بە ئامادەبونی مەسعود بارزانی، کۆسرەت رەسول، نێچیرڤان بارزانی، قوباد تاڵەبانی، پاڤێڵ تاڵەبانی و سەلاحەدین بەهائەدین و من. لەوێدا نێچیرڤان بارزانیی بە منی گوت: “ئاسۆ پێویست ناکات قسەبکەیت. ریفراندۆم لە کەرکوک و ناوچەکانی جێناکۆک ناکرێت.” منیش بێدەنگ بوم چونکە بەڵێنم پێدرابو کە ریفراندۆم نەکرێت. لەو کۆبونەوەیەدا باسی نامەکەی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رێکس تیلەرسنیش کرا. باس لەوە کرا کە “لە ئێستادا ئەوە راناگەیەنین کە لە کەرکوک و ناوچەکانی جێناکۆک ریفراندۆم ئەنجامنادەین بۆ ئەوەی دەستکەوت و زەمانەتی زیاتر بەدەستبێنین.” 

دوای هاتنەکەی مەسعود بارزانییش بۆ سلێمانیی به‌ چه‌ند ڕۆژێكى كه‌م به‌ر له‌ ڕیفراندۆم بۆ بانگەشەى ریفراندۆم، لەو کاتەدا دیارە کۆبونەوەیەک ئەنجامدرابو. بۆ شەوەکەی، هەڤاڵێکی مەکتەب سیاسیی تەلەفۆنی بۆ کردم و گوتی: “ئاسۆ ئاگات لێ بێت، دەیانەوێت ریفراندۆم لە کەرکوک و ناوچەکانی جێناکۆک ئەنجامبدەن.” 

ئەمە وای کرد دیسان هەوڵەکانم بخەمەوەگەڕ بۆ ئەوەی ئەو کارەساتانەی کە پێشبینییم کردبوون لە ئەنجامدانی ریفراندۆم لە کەرکوک، رێیان لێ بگرم. ئەمجارە کارێکی جدییترمان کرد؛ یاداشتێکمان ئامادەکرد کە ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک-لیستی یەکێتیی، سەرۆکی کۆمسیۆنی سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی کەرکوک و یاداشتەکەی مەڵبەندمان هاوپێچ کردن و ناردمان بۆ لیژنەی باڵای ریفراندم. 

هەموتان بیرتانە خۆپیشاندانێک لەسەر قەڵای کەرکوک رێکخرا. کاک کۆسرەت داوای لێکردم کە خۆپیشاندانەکە رێکبخەین. منیش داواملێکرد بەو مەرجە خۆپیشاندانەکە رێکدەخەین کە لە کەرکوک و ناوچەکانی جێناکۆک ریفراندۆم ئەنجامنەدرێت. ئەویش بەڵێنی پێداین و ئێمەش لەسەر بنەمای بەڵێنەکە خۆپیشاندانەکەمان ئەنجامدا.

لە 23ی سێپتێمبەری 2017جارێکی تر هەڤاڵ ڕەوەندمان راسپارد کە لەگەڵ حیزبە کوردستانییەکان کۆببێتەوە و وا بکەین هەمو لایەک هەوڵبدەین ریفراندۆم لە کەرکوک ئەنجامنەدرێت. 

دوای ئەوەی دڵنیابوین کە ئەو بەڵێنانەی پێمان درابوون بۆ ئەنجامنەدانی ریفراندۆم لە کەرکوک وەک خۆیان جێبەجێناکرێن، شەوی 23/24ی سێپتێمبەری 2017 کۆبونەوەیەکی سەرکردایەتیی یەکێتیی کەرکوکمان رێکخست کە تەواوی سەرکردەکانی کەرکوکی یەکێتیی بەشداربون جگە لە د. نەجمەدین کەریم. کە دڵنیابوین ریفراندۆم ئەنجامدەدەن، بەیاننامەیەکمان ئامادەکردبو کە ئەوەمان راگەیاندبو کە ئێمە دژی ئەنجامدانی ریفراندۆمین لە کەرکوک و ناوچەکانی جێناکۆک کە جگە لە د. نەجمەدین کەریم تەواوی سەرکردایەتیی یەکێتیی کەرکوک، ئەندامانی پارلەمان، کادرانی پێشکەوتوی یەکێتیی و دەزگاکانی یەکێتیی لە کەرکوک هاوڕا بوین.

درەنگانی شەو کاک کۆسرەت تەلەفۆنی کرد و گوتی: “ئێوە دەتانەوێت شەڕی ناوخۆ هەڵگیرسێننەوە،” منیش بەڕاشکاوانە پێمگوت کە “ئێمە دژی ئەنجامدانی ریفراندۆمین لە کەرکوک و هیچ ئامانجمان شەڕی براکوژیی نییە.” 

هەر هەمان شەو کاک نێچیرڤان بارزانی تەلەفۆنی کرد و داوای لێ کردم کە ئەو بەیاننامەیە بڵاونەکەینەوە، پێیگوتم: “بەیانی [24ی سێپتێمبەری 2017] کۆبونەوەیەک لە سەری رەش ئەنجامدەدەین.” منیش لەگەڵ هەڤاڵانم رێککەوتین کە بەیاننامەکە دوابخەین. 

لە 24ی سێپتێمبەری 2017 جارێکی تر کۆبونەوەی ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم لە سەری رەش ئەنجامدرا. منیش وەکو لێپرسراویمەڵبەندی کەرکوک بەشداربوم کە لێپرسراوی لقی پارتیی، سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک رێبوار تاڵەبانی و سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم و هەڵبژاردنی هەرێمی کوردستان مامۆستا کاکەڕەش بەشداربوین. بۆ چەندەهەمین جار پێمان راگەیاندنەوە کە ئەو ریفراندۆمە نابێت لە کەرکوک ئەنجامبدرێت. لەوێ بیرمخستنەوە: “ئێوە هەموتان بەڵێنتان پێدام کە ریفراندۆم لە کەرکوک ئەنجامنادرێت.” کاک نێچیرڤان وەڵامیدامەوە و گوتی: “بەڵێ، بەڵێنمان دابوو کە ریفراندۆم لە کەرکوک ناکرێت.”

دوای کۆبونەوەکە من گوتم دەڕۆمەوە کەرکوک. کاک مەسعود بارزانی لەوە تێگەیشتبو کە ئێمە نامانەوێت ریفراندۆم ئەنجامبدرێت، هەر بۆیە بە کاک کۆسرەتی گوت: “تۆ بڕۆ بۆ کەرکوک و سەرپەرشتیی ریفراندۆم لە کەرکوک بکە.” ئەوە بو لەگەڵ کاک کۆسرەت گەڕاینەوە، فشارەکانی ئەوان بەهێزتر بون. ئێمە لەنێوان بژاردەی رێگرتن لە ریفراندۆم و ئەگەری پێکدادانی عەسکەریی، ناچار بوین هیچیان هەڵنەبژیرین.

ئێمە چ وەک کەسایەتیی سیاسیی و پێشمەرگە، چ وەک حیزب، لە دەستپێکی شۆڕشی نوێی گەلەکەمانەوە تا ئەمڕۆ، زۆرترین قوربانییمان لە پێناو کەرکوک داوە، زۆرترین کاریگەرییشمان لە کەرکوکە، کەرکوکییەکانیش زۆرترین هاوسۆزیی و خۆشەویستییان بۆ ئێمە و یەکێتیی هەبوە. لەگەڵ تورکمان و عەڕەب و کاکەیی و مەسیحیی کەرکوکیش هەر ئێمە نزیکایەتیی زیاترمان هەبوە. خۆشمان ئاگاداریی تەواوی ئەو پلانە و نیگەرانییە عێڕاقیی و تورکیی-ئێرانیی و ئەمریکیی و بەڕیتانییا و ئەوڕوپییانە بوین کە لەبارەی کەرکوکەوە هەبون. هەمو وردەکارییەکانی ئەگەری سەرکەوتن و شکستی ریفراندۆمیشمان بە دۆکیومێنت ئامادەکردبوو. کەچی هەر ویست و کورتبینیی خۆیان سەپاند بەسەر خەمخۆریی و تێگەیشتنە قوڵ و دوربینییەکانی ئێمە. هەر بۆیە، بێ دادگاییکردنی رۆژانی پێش ئەنجامدانی ریفراندۆم و قسەکردن لەسەر ئەو روداوانە، ناکریت دادگایی رۆژانی دوای ریفراندۆم بکەین.


ئاسۆ مامەند، ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکێتی

 

 

هەواڵی زیاتر

هەواڵی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست 1 کاتژمێر پێش ئێستا

باڵيۆزخانەی ئەمریكا لە بەغدا هۆشداری دەدات

هەواڵی کوردستان 2 کاتژمێر پێش ئێستا

كۆمەڵی دادگەری بڕیاریدا

هەواڵی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست 2 کاتژمێر پێش ئێستا

وەڵامێكی توندی ئەردۆغان درایەوە

هەواڵی کوردستان 3 کاتژمێر پێش ئێستا

راگەیەنراوێك لە قائیمقامیەتی سلێمانییەوە