هەڵبژاردنەکانی عێراق و کێبڕکێی ئیسلامی و لیبڕاڵەکان

کراوەیی ئیسلامی

Alternate Text


هەڵبژاردنی پێشوەختەی عیراق كە وابڕیارە لە دەی تشرینی یەكەمی داهاتوو سازبكرێت، زۆرێك لە بەریەككەوتن و ململانێی ناهاوسەنگ لەنێوان ئیسلامییەكان و لیبراڵەكداندا لەخۆدەگرێت، لە هەمان كاتدا پرسیارەكان كراوە دەكات سەبارەت بەو هێز و لایەنانەی بەشداریی دەكەن، بەجۆرێك كارەكە گەیشتۆتە سنوری بوون یان نەبوون، لەپاش كەڵەكەبوونی دۆسێكانی گەندەڵی و تیرۆركردن، و نغرۆكردنی خۆپیشاندەران لە خوێنی خۆیاندا كە تائێستاش لە رێكرن لەسەر كاروانی ئازادی بەردەوامن.

ململانێی هێزەکان لە عیراق

ململانێی نێوان ئیسلامییەكان و لیبراڵەكان گەشەدەستێنێت و فراوانتر دەبێت، بە تایبەت دوای لەسەركارلابردن و روخاندنی حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی لەپاش خۆپیشاندانەكانی تشرینی 2019، كە خوێنێكی زۆری تێدا ڕژا و ئاستی ململانێ‌ كۆمەڵایەتییەكانی بەرزكردەوە و وەك پێشتر ئاماژەی پێكرا، پرسیارێكی زۆری وروژاند، لەپێش هەمووشیانەوە، ئایا لیبراڵەكان بڕی پێویستی كورسی دەهێنن لەنێوان ئەو هێزانەی بەسەر بەرەی دەوڵەت و نادەوڵەتیدا دابەشبوون؟ زۆرێك لە روناكبیران و شرۆڤەكاران لەئێستادا لە هەڵوەستە لەسەر ئەو ململانێیە دەكەن، بە تایبەت كە رۆژ لە دوای رۆژ لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی پێشوەختە نزیك دەبینەوە، هەندێك پێیان باشە بە «یەكلاكەرەوە» ناوی ببەن.

کولتووری لیبراڵی

حەسەن عەلەوی، نوسەر و بیرمەندی عیراقی پێیوایە “دەكرێت بڵێین، عیراق خاوەنی کولتووری لیبراڵی نییە، تەنیا ئۆپۆزسیۆن لیبراڵی بوو، حكومەتەكان دیكتاتۆری بوون، لیبراڵی لە وڵاتی ئێمەدا هیچ گرنگییەكی پێنەدراوە، تەنانەت كامل چادرچیش حزبێكی لیبراڵی بچوكی هەبوو (نیشتمانی دیموكراتی)، حزب و هێزە سیاسییەكانی تر ئەم واقیعەیان قۆستووەتەوە و دزەیان كردۆتە ناوییەوە، لەوانە حزبە شیوعی و بەعسی و ناسری و حزبە ئیسلامییە نهێنییەكان بەشێوەیەكی گشتی، عیراق لە بنەڕەتدا رێز لە لیبراڵەكان ناگرێت، ئەمەی لەبارەی كودەتاكەی بەكر سدقی و پیاوەكانییەوە نوسیوە لە ساڵانی سی سەدەی رابردوو، كە جەلاد بوون و كودەتایان بەسەر حوكمڕانی پاشایەتیدا كرد، هەر ئەوان بوون لە دواییدا جەواهیریان خستە كونجی زیندانەوە، بۆیە كە دەرچوو كینەلەدڵ بوو بەرامبەرییان و رقی لە هەموو شتێك دەبۆوە، لێرەوە دڵنیام كە عیراق هیچ مێژوویەكی لیبراڵی نەبووە”.

ئیسلامییەكان و دەسەڵات

محەمەد سەعبری سیاسەتمەداری سەربەخۆ كە ئیسلامییە، دەڵێت "كێشەكە لەوەدایە نەچوونەتە قوڵایی حزبە ئیسلامییەكان، تەنیا دیدێكی روكەش هەیە بۆیان و هەمیشە لەوبڕوایەداین كە حزبە ئیسلامییەكان گەندەڵن ئەمەش راستە، بۆیە خۆمان دەگەیەنینە ئەو بڕوایەی داڕوخاون و جەماوەرییان نەماوە، ئەم سوكایەتپێكردنەش كاردانەوەی دیدی دووەمە كە دیدێكی واقیعیە، بۆیە پێشبینی دەكەم لیبراڵەكان هەندێك كورسی بەدەستبهێنن، بەڵام نەك بڕێكی وەها كە ببنە خاوەنی بڕیار، چونكە ئەو ئیسلامیانەی (بوون بە شەیتان) لە سیاسەت و دزی و دەستگرتن بەسەر سامانی گشتی، هاووڵاتی و بێكارانیان كردۆتە سەرچاوەی خۆیان، بۆیە ئەستەمە هێزێكی لیبراڵی بێت و لەماوەی دوو یان سێ‌ ساڵدا رووبەڕووی ئەوان ببێتە كە 18 ساڵە لە حوكمدان، لێرەدا ناكۆكییە سیاسییەكان لەنێوان لیبراڵەكان و ئیسلامییەكاندا دروست دەبێت كە دەبێتە مایەی لەدایكبوونی ململانێیەكی سیاسی لەسەر دەسەڵات و پۆست و پارە، ئەمەش بەرەو یەك ئەجێندا دەچێت، یان دۆڕاندن یان بردنەوە، ئیسلامییەكان بەرگی دۆڕاندن لەبەرناكەن، چونكە دەزانن لەبەركردنی مانای كۆتاییان دەگەیەنێت، ئەوان ناچنە هەڵبژاردنەوە، بەڵكو شەڕدەكەن لەپێناو بردنەوەدا. تەنانەت پێشبینی دەكەم كارەكە بگاتە بەكارهێنانی چەك و رفاندن و پەنابردنە بەر توندوتیژی لەدژی نەیارانیان".

لەلایەكی ترەوە سەعبری پێیوایە "لیبراڵەكان هەڵەیان كرد لە مامەڵەكردن و پێشبینی و ئەو بەڵێنانەی دایان لەپاش وەرگرتنی دەسەڵات، بەوپێیەی بە گیانی هاووڵاتیبوون و دیالۆگەوە نەبوو، چوونە شەڕێكەوە لەپێناو بردنەوە، ئەمەش حزبە ئیسلامییەكانی هێندەی تر جۆشدا بۆ رووبەڕووبوونەوە لەپێناو دەستگرتنەوە بەسەر دەسەڵات، لۆجیكی ئەوەشیان سەپاند، ئەوی هەوڵبدات لایانببات وەك داعش رووبەڕووی دەبنەوە و شیاوە جەنگ لەدژی رابگەیەنن".
بە بۆچوونی سەعبری»لیبراڵەكان لە راستی پرسی مەزهەبەكەی خۆیان تێنەگەیشتوون، نەیانزانی چۆن بەبێ‌ گرژی كاربكەن، بۆیە بڕێكی وەها كورسی دەهێنن كە ناكاتە ئەوەی ببنە خاوەن بڕیار لە وڵاتدا، بەپێچەوانەوە لە ئێران ئیسلامییەكان و لیبراڵەكان رووبەڕووی یەك بوونەوە، بەبێ‌ دەمارگیریی و گرژی و بە نەرمی كارییان كرد لەپێناو مانەوەدا»، ئەو جیاوازییەی سەعبری دەیخاتەڕوو ئەوەیە "زۆربەی ئەوانەی لە لیبراڵەكان خۆیان كاندید كردووە، كوڕ و نەوەی حزبە ئیسلامییەكانن، ئیسلامییەكان لە ئەشكەوتەكانەوە دەیانهێننەدەر و لەكاتی پێویستدا دەیانكەنە لیبراڵی و عەلمانی، تا لە ئاكامدا ببنە شوێنكەوتەی خۆیان، دڵنیاشم لەوەی كە هەلی راستەقینە نادەنە لیبراڵەكان بۆ گەیشتن بە دەسەڵات، لیبراڵی نوێ‌ لە عیراق، خەریكە بە تەواوەتی شوێنكەوتەی ئەو حزبە ئیسلامیانەیە كە لەئێستادا دەسەڵاتیان بەدەستەوەیە".

ئیسلامییەكان و دیاردەیەكی لەناكاو

زافر عانی، لە بەرەی تەوافوقەوە پێیوایە "ئیسلامییەكان دیاردەیەكی لەناكاون لە كۆمەڵگە ئیسلامییەكان و لە ساڵانی حەفتای سەدەی رابردووەوە دەركەوتوون و لەئێستاشدا لە دواقۆناغی ژیاندان، رەنگە لیبراڵەكان لەمڕۆدا لاوازبن، بەڵام هەڵەی كارەساتباری ئیسلامییەكان لە عیراق كە تایەفەگەریین بە حوكمی دابەشبوونی مەزهەبی كۆمەڵگە، كاردانەوەیەكی میللی لەدژییان دروستبووە و رۆژ لە دوای رۆژ ئەو ناڕەزاییە پەرەدەستێنێت، گەر توندوتیژی و سەركوتكاریی و خۆبەهێزكردن بە دەسەڵات و میلیشیاكان نەبوونایە، ئەوا دادەڕوخان و دەسەڵاتیان لەدەستدا نەدەما و دەگەڕانەوە بۆ قەبارەی سروشتی خۆیان".

سەرابی دیموكراتی

نەدیم جابری، نوسەر و بیرمەندی عیراقی هێند دوورنەكەوتۆتەوە لە بۆچوونەكانی سەبارەت بە تەنگژەی لیبراڵی و دیموكراتی لە عیراق بە گشتی، بۆیە دەڵێت "گەلی عیراق دیموكراتی دانەناوە تا پێیبگات، بەڵكو لەگەڵ خۆسەپێنیدا ژیاوە و ئەمەش وەك واقعێكی خۆڕسك بۆ ماوەی حەوت هەزار ساڵ تێیدا رسكاوە، بەجۆرێك خاكی عیراق بۆتە زەوییەكی بەپیت بۆ لەدایكبوونی خۆسەپێنی یەك لەدوا یەك".
بە وتەی جابری "نەریتی ئاینی – سیاسی كە ئیسلامی سیاسی فەرمانڕەوا كۆڵەكەكانی داناوە، هاوبەش بووە لە پەراوێزخستنی ئەزموونی دیموكراتی لە عیراق، وێڕای نەریتە كۆمەڵایەتییەكان كە پشت بە هێز و میراتگری و حوكمی بنەماڵەیی و پاكتاوی نەژادی دەبەستێت، ئەمەش لەگەڵ شێوازەكانی دەنگدان لە هەڵبژاردنە یەك لەدوایەكان و کولتووری دیموكراتیدا ناگونجێت، چونكە دەنگی دەنگدەران بەرەوە ئاراستەی بڕوابوون بە (حوكمڕانی خودا) ڕۆیشتووە، نەك بە ئاراستەی بڕوابوون بە (حوكمڕانی گەل)".

س: کوردستانی نوێ